Pieter Kostelijk (1920 - 1942)

Pieter is de zoon van brandstoffenhandelaar Jan Kostelijk uit Zuid-Scharwoude, maar dat vak ziet hij zelf niet zo zitten. Het liefst ging hij de zee op, dus naar de marine gaan is dan een logische stap.

Hij wordt matroos 2e klasse en komt op het artillerie-instructieschip de Hr. Ms. Van Kinsbergen. Dat schip kan vanaf begin september 1939 niet meer op de Noordzee varen omdat het oorlogsgebied is geworden. Frankrijk en Engeland hebben aan Duitsland de oorlog verklaard wegens de Duitse inval in Polen. Dat Nederland nog neutraal is, doet daarbij niet ter zake. Zijn schip wordt naar West-Indië gestuurd waar het eind oktober 1939 aankomt om daar dienst te blijven doen.

P KostelijkMysterie wat er met Pieter gebeurde

Na de inval van Duitsland in mei 1940 zijn de verbindingen met West-Indië erg moeizaam geworden. Het is daar geen heel gevaarlijk oorlogsgebied, maar een bericht hoe het met Pieter gaat zou toch wel erg leuk zijn. Pas op 24 februari 1941 krijgen de ouders het eerste bericht over hem. De Alkmaarsche Courant publiceert dit zelfs en meldt dat vader J. Kostelijk bericht heeft ontvangen van “de heer P. Kostelijk, die thans in den vreemde vertoeft, dat hij in goeden welstand verkeert.”

Het is onbekend hoe vaak er daarna nog bericht is gekomen naar zijn ouders. Het zal in ieder geval niet veel zijn geweest. We weten wel dat het ‘Internationale Roode Kruis’ op 15 september 1942 een brief naar de gemeente stuurt dat Pieter is overleden. Het verzoek aan de burgemeester is om deze brief, gericht aan de vader van Pieter, “op passende wijze aan den geadresseerde te doen uitreiken”. Burgemeester Schelhaas gaat dan altijd persoonlijk naar de ouders om het trieste bericht over te brengen en doet dat ook deze keer.

Voor de latere historicus komt er dan een puzzel die niet zomaar kan worden opgelost. De precieze overlijdensdatum blijkt namelijk 22 juli 1942 te zijn. Is zijn schip toen getorpedeerd? Nee, in dat gehele gebied in West-Indië is geen getorpedeerd schip te vinden. Is hij op een andere heldhaftige manier gestorven voor volk en vaderland? Op een ander schip misschien of ergens op het land? Nee, er is geen enkele krijgshandeling te ontdekken waar Pieter bij gesneuveld zou kunnen zijn.

Jan Witte geeft de oplossing

Onlangs gaf de historisch geïnteresseerde Nieuw Guinea-veteraan Jan Witte de definitieve oplossing van het mysterie. Als er al hoop bestond op een heldhaftige militaire actie, de bewijzen van Jan Witte waren het meest mogelijke tegendeel. Hij is namelijk in het bezit van een brief van de Chef Militair-Geneeskundige Dienst uit april 1946. Die doet na ingewonnen inlichtingen verslag van een operatie bij Pieter Kostelijk waarbij zijn amandelen moesten worden verwijderd. Pieter wordt op de ziekenhuisafdeling van zijn schip ‘Van Kinsbergen’ geopereerd, maar na de operatie ontstaan nauwelijks te stelpen nabloedingen. Hoewel de bloedingen uiteindelijk ophouden, overlijdt Pieter alsnog in de operatiekamer.

Maakt dit Pieter tot een minder in aanmerking komend slachtoffer voor het monument De Stier? Kijken we naar de nuchtere feiten: hij doet dienst op een oorlogsschip en verkeert ook in oorlogsomstandigheden. Normaal gesproken zou hij zich daar niet bevinden. Dat maakt dat hij toch terecht als een van de oorlogsslachtoffers op het monument De Stier staat.